Jeśli kiedyś przyjdzie Wam do głowy pomysł, żeby gdzieś polecieć, ale zaraz po nim przyjdzie wymówka, że nie macie czasu, to macie rację. Jest to tylko wymówka. Wybiegnijcie trochę w przód, zaplanujcie loty i już. W przypadku Siri Pettersen było tak: wylot o 6 rano z Krakowa, wywiad o 12 w centrum Oslo, o 20:30 samolot do Krakowa. Wyszło nam super spotkanie, a Siri jest fantastyczną dziewczyną. Cieszę się, że za chwilę przyjedzie na Pyrkon.
Niektórzy mówią, że jesteś Stiegiem Larssonem skandynawskiej fantastyki.
Kiedy mówisz „Niektórzy” masz na myśli siebie?
Nie. Czytelników i recenzentów.
No to jest imponujące. Dziękuję. Cieszę się, bo to znaczy, że im się podoba. To pewnie przez moją drugą książkę, bo została nazwana Fantastyka Noir. Ma taki kryminalny klimat, ponieważ jest osadzona w dzisiejszym świecie, a nie w fikcyjnej rzeczywistości. Więc to fajnie. Druga książka jest moją ulubioną, ale nie mów nikomu.
Nie powiem, ale Ty mi powiedz dlaczego w ogóle zdecydowałaś się zostać pisarką?
To jest bardzo trudne pytanie. Myślę, że nigdy świadomie nie zdecydowałam, że nią zostanę, ale zawsze wiedziałam, że będę pisać. To była tylko kwestia tego, kiedy książka będzie gotowa. Po prostu wiesz, że prędzej czy później będzie książka. Byłam po prostu bardzo zajęta designem, ilustracjami, pracą! W którymś momencie zdecydowałam, że jeżeli to ma stać się rzeczywistością muszę wziąć urlop w pracy, żeby pisać. I tak zrobiłam. Dopiero kiedy naprawdę się w to wciągnęłam zrozumiałam, że to się naprawdę wydarzy. Ale nigdy nie zdecydowałam, to po prostu zawsze było gdzieś we mnie.
Trudno jest stworzyć taki świat, jaki kreujesz w swoich książkach?
Nie. Wielu ludzi jest pod wrażeniem budowania świata, ale mnie się wydaje, że tworzenie świata przedstawionego jest najłatwiejszym elementem pisania. Tworzenie światów, stworzeń, języków i miejsc jest bardzo łatwe, łatwo jest mieć pomysły. Trudno jest zdecydować czego nie użyć, żeby wszystko się łączyło i żeby to wszystko stanowiło pełną i prawdziwą całość. Ale budowanie tego? Nie, nie. To po prostu dobra zabawa. Trudnym zadaniem jest zdecydowanie czego nie użyć, to wymaga czasu.
Stworzyłaś postacie z ogonami. Dość ciekawe i innowacyjne podejście.
Może to jest nowe w pozostałej części Europy, ale Norwegii i Skandynawii mamy taki mit o huldrach, leśnych nimfach, które uwodzą mężczyzn i uprowadzają ich do lasu. Stworzenia z ogonami to część norweskiego folkloru. Oczywiście takie stwory występują na całym świecie, np.: demony mają ogony. To zwierzęcy element, który oddziela od bycia człowiekiem. Ale nie chciałam z tego robić wielkiej rzeczy, chciałam, żeby to było normalne. Każdy ma ogon, oprócz głównego bohatera i to jest okropne. Chciałam napisać coś tak innego, żeby wydawało się normalne. Najdziwniejsze było nie mieć ogona. Jeśli urodziłeś się bez ogona byłeś dziwadłem. No i lubię ogony. Są w jakiś sposób podniecające.
Czy uważasz, że reszta świata interesuje się Skandynawią z powodu np. szwedzkich kryminałów, serialu Wikingowie? Myślisz, że to jest dobry czas dla skandynawskich autorów?
Myślę, że teraz jest bardzo dobry czas dla skandynawskich autorów, ponieważ wszystko z kraju nordyckiego wydaje się interesujące. Może dlatego, że to jest nowe. Wcześniej tak naprawdę się nami nie interesowano. Ale pisarze są zainteresowani mitologią skandynawską od wielu, wielu lat. Może w końcu nadszedł czas, że sami weźmiemy sprawy w swoje ręce. Zwykle tak jest, że ludzie nie interesują się swoja własną mitologią tak bardzo jak każdą inną. I może to jest powód, dla którego dopiero odkrywamy jak pisać o swojej własnej mitologii w wielkim komercyjnym kontekście. Bardzo się cieszę, że Wikingowie zdobyli taka popularność, bo to bardzo dobry serial. Wydaje mi się, że jesteśmy trochę tajemniczy dla reszty świata, bo jesteśmy tak daleko na północy. I jest tutaj tak zimo, że nic nie powinno przetrwać, sam widzisz, że jest zimno okropnie i dziwnie. Ale to w pewnym sensie czyni nas bliższymi natury. I to widać w naszych książkach. To mi się podoba. Ja chciałam napisać coś, co wyda się znajome, co da takie poczucie domu, ale oczywiście kiedy to robisz, kiedy pracujesz z mitami, kulturą, folklorem, to zdajesz sobie sprawę, że nie ma czegoś takiego jak moja kultura, twoja kultura, bo kradniemy od siebie nawzajem, od samego początku. Można znaleźć te same mity wszędzie, tyle, że w różnych formach.
Co możesz mi powiedzieć o swojej następnej książce, bo chyba nad czymś pracujesz po skończeniu „Kruczych pierścieni”?
Tak, pracuję. Prawie skończyłam książkę fantasy dla dzieci, która mam nadzieję ukaże się jesienią. Ale pracuję także nad nową serią fantasy. Wiele osób pyta mnie czy będzie więcej części Kruczych pierścieni, odpowiadam – nie, nie będzie. Ale będzie całkiem nowa seria umiejscowiona w tym samym świecie, ale będzie niezależna. Jeśli przeczytaliście Krucze pierścienie, to będziecie wiedzieć, gdzie jest związek. Ale nie trzeba czytać Kruczych pierścieni, żeby zacząć nową sagę. Myślę, że będzie bardzo ekscytująca.
W jednym ze swoich wywiadów powiedziałaś, że żeby pisać książki fantasy powinno się być trochę romantykiem. Mimo, że znamy się jakieś dwie godziny, to romantyzm jest jedną z ostatnich rzeczy, o które bym Cię podejrzewał.
Naprawdę tak powiedziałam? Ktoś cię chyba okłamał, nie mogłam tak powiedzieć! (śmiech). Romantyczny? Może chociaż dramatyczny? Myślę, że fantastyka jest często krytykowana za to, że jest wielka, epicka, ale to jak krytykować Himalaje za to, że są strome. To jest najlepsza cecha fantastyki. Nie jest rzeczywista i można robić wszystko, co się zechce. I tak, trochę pomaga, jeśli jest się romantycznym, nostalgicznym, jeśli ma się przed oczami cały obraz. Ale myślę również, że fantastyka jest świetnym sposobem powiedzenia czegoś o prawdziwym świecie, bo możesz to przedstawić tak, jak ci się podoba i masz wymówkę, żeby robić to co chcesz. Możesz pisać o konfliktach, rasizmie, strachu przed śmiercią. Możesz pisać o wszystkich tematach, które dotyczą ludzi bez używania rzeczy, do których są uprzedzeni. Bardzo lubię tą część pisania.
Czy jest możliwe, że w przyszłości będziesz pracować z mitami innych krajów europejskich, np. Z Polski? Przyjeżdżasz przecież za chwilę na Pyrkon, może nasza historia Cię zainteresuje.
Tak. To bardzo prawdopodobne. W pewnym sensie już to zrobiłam. Tak naprawdę nie ma czegoś takiego jak na sztywno zakotwiczone mity. One wszystkie skądś pochodzą. Część Kruczych pierścieni, w drugiej części, jest prawie mitem o wampirach, który wcale nie jest norweski. Niewidomi też nie są specyficznie przypisani do nordyckich mitów, to te postacie bez oczu. Czczenie kruka to prawie indiańskie. Uwielbiam unikalne i dziwne mity, więc nie wykluczam takiej możliwości, jeśli coś przyciągnie moje oko. Muszę głęboko pogrzebać i zobaczyć co tam macie. Może coś ukradnę i użyję w moich książkach.
Kto jest najbardziej popularnym pisarzem norweskim, oczywiście oprócz Siri Pettersen?
Żartujesz sobie ze mnie teraz! Myślę, że najbardziej znanym na świecie norweskim pisarzem w tej chwili jest Jo Nesbo, autor kryminałów. Jest dużą globalna marką. Prawda jest taka, tylko nie mów nikomu, że nigdy w życiu nie przeczytałam kryminału. To nie z wyboru, nie dlatego, że jestem jakoś przeciwna, ale jest tyle fantastyki do przeczytania, że jeszcze się za to nie zabrałam, a chyba powinnam. Obiecałam innemu norweskiemu pisarzowi, nazywa się Thomas Enger, że zacznę od niego. On też jest dość dobrze znany w Norwegii. W zasadzie to śmieszna historia. Jest taki pisarz norweski, Jorn Lier Horst i byłam z nim na tournée. Zdarzyło mu się zasnąć z otwartym laptopem i zapytałam na Twitterze: „Obok mnie śpi Jorn Lier Horst z otwartym laptopem. Co mam zrobić?” Miałam bardzo dużo interesujących podpowiedzi, ale nic w końcu nie zrobiłam!
W Polsce trwa właśnie wielka debata nad jednolitą ceną książek. Jest pomysł, żeby te nowe miały stałą cenę przez rok. Jakie jest Twoje zdanie na ten temat?
Właśnie tak jest w Norwegii. To jest bardzo dobry pomysł. Myślę, że ze stałą ceną łatwiej jest nowym pisarzom się ustawić, łatwiej jest wydawcom zaryzykować wydanie bardziej niszowej książki. Myślę, że jest to rozwiązanie, które gwarantuje większe spektrum książek i pisarzy. Łatwiej jest wtedy wyżyć z pisania. Można je oczywiście sprzedać taniej, ale dopiero po roku. Jest to dobre dla pisarzy i dobre dla wydawców. Myślę, że wszystko się wtedy równomiernie rozkłada. Zwykle jest mniej tytułów i większe skupienie na bestsellerach, więc traci się trochę na różnorodności.
Czy Twoi czytelnicy na całym świecie są tacy sami? Czy czytelnicy w Norwegii mogą być zupełnie inni niż w Polsce?
Z Kruczymi pierścieniami jest tak, że mają szerokie spektrum czytelników, naprawdę szerokie. Mam połowę młodych osób, a połowę starszych. Taka sama sytuacja jest z płcią. Jeśli czytałeś Krucze pierścienie oznacza to, że kochasz fantastykę, ale mam wielu czytelników, którzy mówią mi, że to ich pierwsza książka fantasy, i to jest super. Albo: „zwykle nie czytam fantastyki”, tak jak ja powiedziałabym „zwykle nie czytam kryminałów”. Ale tak jak mówię, to szerokie spektrum ludzi. Szczególną rzeczą w fantastyce jest to, że publiczność, dla której się pisze jest bardzo wdzięczna, kiedy podoba im się to co napiszesz. Nie ma limitu dla ich uwielbienia i pomogą ci rozprzestrzenić książkę. Ja mam takich geek’owych szalonych fanów, którzy nie polecają moich książek, oni je ludziom wmuszają. To jest bardzo pomocne! Myślę, że w innych gatunkach nie ma tego rodzaju zaangażowania. Pamiętam, ten pisarz o którym ci wcześniej opowiadałam, ten który zasnął obok mnie w pociągu, powiedział mi kiedyś, że chciałby, żeby jego czytelnicy przebierali się za postacie z jego książek. Ja mu wtedy odpowiedziałam, że chyba zajmuje się nie tym gatunkiem literackim. Nie możesz pisać kryminałów i oczekiwać, że ktoś zabawi się na tej podstawie w cosplay. Musisz mieć coś ze smokami! To musi być fantastyka. Fani fantastyki są naprawdę szczególni, ponieważ są tak zaangażowani.
